بیماری تیروئید چشم: از تشخیص تا درمان

بیماری تیروئید چشم یک اختلال خودایمنی است که معمولاً در ارتباط با مشکلات تیروئیدی، مانند بیماری گریوز، بروز کرده و باعث التهاب و تغییرات در بافت‌های اطراف چشم می‌شود. تیروئید چشمی یا Thyroid Eye Disease ، یک نوع بیماری خود ایمنی می باشد. بیماری های اتوایمیون گروهی از بیماری ها هستند که سیستم ایمنی بدن و بافت های سالم خود بدن را به اشتباه، ناسالم و خارجی تشخیص داده و به این بافت ها حمله می کند. با ایجاد التهاب در آنها عملکرد بافت ها نیز دچار اختلال می شود.

 

تیروئید چشمی یک نوع بیماری خود ایمنی می باشد، سیستم ایمنی بدن به بافت غده تیروئید حمله کرده و موجب اختلال هورمون تیروئید در بدن می‌شود. همان اختلال تنظیم عملکرد ایمنی که اختلال تیروئید ایجاد می‌کند در سی درصد افراد به بافت های حدقه (اربیت) بخصوص بافت چربی و عضلات چربی نیز حمله می کند و منجر به التهاب و افزایش حجم این بافت ها می شود.

در سی تا چهل درصد بیماران تیروئیدی بطور همزمان و گاهی سالها بعد دچار گرفتاری اربیت می‌شوند و درصد بسیار کمی از افراد درگیری اربیت بدون اختلال تیروئید روی می‌دهد.همانطور که اشاره شد، با ایجاد التهاب در بافت های چربی و عضلات خارج چشمی، حجم این بافت ها افزایش می یابد و به علت فضای کم داخل حفره اربیت، چشم به بیرون رانده می شود. بیرون زدن چشم (اگزوفتالوس) و بازتر شدن پلک ها منجر به خشکی شدید سطح چشم و باز ماندن چشم در طول خواب شب (لاگوفتالموس) می شود این موضوع احتمال زخم قرنیه و آسیب بینایی را زیاد ‌می کند. در صورت ابتلا به این بیماری می‌توانید به بهترین چشم پزشک در تهران مراجعه کنید.

علاوه بر آن بیرون زدگی چشم، موجب کشیدگی عصب بینایی و کاهش دید می گردد. با فروکش کردن التهاب و ایجاد اسکار در چربی و عضلات، انحراف چشم و دوبینی در بعضی افراد ایجاد می گردد. بیماری تیروئید چشم بهتر است تا خیلی زود تشخیص داده شود تا با درمان های دارویی اعم از خوراکی یا تزریقی، التهاب در همان ابتدا فروکش کند و از ایجاد عوارض آن پیشگیری شود. در موارد بروز عوارض (اگزوفتالموس، دوبینی، اختلال پلکی و …) هر کدام اقدامات جراحی خاص خود را می طلبند که البته هر کدام عوارض خود را خواهند داشت.

نکته: بیماری تیروئید چشم در بیشتر مبتلایان، فقط یک بار التهاب اربیت و گرفتاری های آن را تجربه می‌کنند، ولی در دو حالت این التهاب مجدد عود خواهد کرد.

مورد اول : از کنترل خارج شدن تعادل هورمون تیروئید (کم کار یا پرکار شدن تیروئید)

مورد دوم : استفاده از سیگار و یا هرگونه محصول دخانی می باشد.

هر نوع بیماری که شما به آن مبتلا شده باشید می تواند از علائم و نشانه هایی برخوردار باشد از جمله علائم ناشی از این بیماری به شرح زیر است.

• خشکی چشم
• ایجاد پف زیر چشم
• ایجاد تاری دید یا دوبینی
• ایجاد درد در پشت چشم
• سخت شدن حرکت چشم
• تغییر کردن وضعیت ظاهری چشم ها
• ایجاد در پشت چشم ها

بعضی از مواقع هستند افرادی که اطرف چشم آن ها متورم است علاوه بر آن فرد به بیماری تیروئید نیز مبتلا می باشد بنابراین طبق این موضوع نمی توان گفت که فرد به بیماری تیروئید چشمی مبتلا می باشد چرا که با مصرف قرص لووتیروکسین می توان به طور کامل این عارضه را درمان کرد.

در بعضی ازمواقع افرادی که دچار تب یونجه، ورم ملتحمه یا آلرژی فصلی باشد. با داشتن چنین حالتی تشخیص تیروئید چشمی برای پزشک کمی سخت خواهد شد و می بایست حتما با دقت بیشتری این کارانجام شود.

علل بیماری تیروئید چشم

تیروئید چشم، که به آن بیماری گریوز چشمی نیز گفته می‌شود، اغلب به دلیل اختلالات خود ایمنی ایجاد می‌شود. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافت‌های اطراف چشم حمله می‌کند. بیشتر بیماران مبتلا به این مشکل، دچار پرکاری تیروئید ناشی از بیماری گریوز هستند، اما این بیماری ممکن است در افرادی با تیروئید نرمال یا حتی کم‌کاری تیروئید نیز دیده شود.

یکی از عوامل اصلی بیماری، تولید غیرطبیعی آنتی‌بادی‌هایی است که باعث التهاب و تورم بافت‌های پشت چشم می‌شود. این التهاب منجر به برآمدگی چشم‌ها، خشکی، و گاهی اختلال در حرکت چشم‌ها می‌شود. همچنین، این بیماری ممکن است باعث تجمع بافت چربی و فیبروز در اطراف چشم گردد.

عوامل ژنتیکی نیز می‌توانند در ایجاد بیماری نقش داشته باشند. در افرادی که سابقه خانوادگی بیماری‌های تیروئیدی دارند، احتمال ابتلا به تیروئید چشم بیشتر است. استرس و سیگار کشیدن نیز از جمله عواملی هستند که خطر بیماری را افزایش می‌دهند.

ارتباط غده تیروئید با چشم

غده تیروئید و چشم‌ها به‌طور مستقیم با یکدیگر ارتباط ندارند، اما عملکرد غیرطبیعی تیروئید می‌تواند باعث بروز اختلالاتی در چشم شود. بیماری گریوز که شایع‌ترین علت پرکاری تیروئید است، معمولاً باعث تیروئید چشم می‌شود. این مشکل ناشی از حمله سیستم ایمنی به بافت‌های اطراف چشم است که همراه با اختلال تیروئید اتفاق می‌افتد.

هورمون‌های تیروئید نقش مهمی در تنظیم متابولیسم بدن دارند. وقتی این هورمون‌ها بیش از حد تولید شوند (پرکاری تیروئید) یا کمبود پیدا کنند (کم‌کاری تیروئید)، می‌تواند تعادل سیستم ایمنی را مختل کرده و التهاب در اطراف چشم ایجاد کند. این التهاب ممکن است به برآمدگی چشم، دوبینی، و درد منجر شود.

درمان مناسب تیروئید می‌تواند تأثیر زیادی در بهبود علائم چشمی داشته باشد. با این حال، حتی پس از درمان تیروئید، علائم چشمی ممکن است باقی بمانند و نیاز به درمان جداگانه داشته باشند.

عوامل خطر بیماری تیروئید چشم

1. سیگار کشیدن: سیگار یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش‌دهنده خطر تیروئید چشم است. تحقیقات نشان داده‌اند که سیگار کشیدن شدت بیماری را افزایش داده و پاسخ به درمان را کاهش می‌دهد.
2. جنسیت و سن: این بیماری بیشتر در زنان و افراد بین 30 تا 50 سال دیده می‌شود. با این حال، مردانی که مبتلا می‌شوند، معمولاً علائم شدیدتری دارند.
3. سابقه خانوادگی: افرادی که سابقه خانوادگی بیماری‌های تیروئیدی دارند، بیشتر در معرض خطر هستند.

استرس، برخی عفونت‌ها، و مصرف بیش از حد ید نیز می‌توانند عوامل دیگری برای افزایش احتمال ابتلا باشند. تغییر سبک زندگی و کنترل عوامل خطر می‌تواند تأثیر قابل توجهی در پیشگیری داشته باشد.

در صورتی که هر کدام از علائم مروبط به تیروئید چشمی را دارید سریعا به یک متخصص چشم مراجعه کنید. پزشک با انجام برخی از روش های تشخیصی این بیماری را تشخیص می دهد که برخی از آن ها به شرح زیر می باشد:

آزمایش خون

با انجام این آزمایش می توان با اندازه گیری هورمون ها از عملکرد غده تیروئید آگاه شد.

آزمایش‌های مورد نیاز و بالینی

تشخیص تیروئید چشم شامل معاینه‌های بالینی و آزمایش‌های تکمیلی است. پزشک معمولاً ابتدا تاریخچه پزشکآزمایش‌های هورمونی: آزمایش‌های TSH، T3، و T4 برای بررسی عملکرد تیروئید انجام می بیمار را بررسی کرده و معاینه چشمی انجام می‌دهد.

1. تصویربرداری: از سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی برای بررسی تورم یا تغییرات در عضلات و بافت‌های پشت چشم استفاده می‌شود.
2. آزمایش آنتی‌بادی: اندازه‌گیری آنتی‌بادی‌های ضد تیروئید می‌تواند به تشخیص بیماری‌های خودایمنی تیروئید کمک کند.

این آزمایش‌ها برای تشخیص دقیق و برنامه‌ریزی درمانی ضروری هستند و به پزشک کمک می‌کنند تا شدت بیماری را ارزیابی کند.

معاینه توسط پزشک

فرد بیمار حتما می بایست تحت نظر یک متخصص برای بررسی میزان دید، دید رنگی و بسیاری از موارد دیگر باشد.  

پیشگیری از تیروئید چشم

1. سیگار نکشیدن: مهم‌ترین عامل پیشگیری، اجتناب از سیگار است.
2. کنترل تیروئید: درمان مناسب بیماری‌های تیروئیدی می‌تواند از بروز تیروئید چشم جلوگیری کند.
3. معاینات منظم: اگر سابقه خانوادگی بیماری تیروئید دارید، معاینات منظم پزشکی می‌تواند در تشخیص زودهنگام موثر باشد.

پیشگیری شامل مدیریت سبک زندگی و توجه به سلامت عمومی بدن است.

مدت زمان تیروئید چشم

بیماری معمولاً بین 6 ماه تا 2 سال طول می‌کشد و شامل دو مرحله است:

1. مرحله فعال: در این مرحله علائم شدید هستند و نیاز به درمان دارند.
2. مرحله غیرفعال: التهاب کاهش می‌یابد، اما ممکن است تغییرات ظاهری باقی بمانند.

درمان صحیح می‌تواند طول مدت بیماری را کاهش دهد.

درمان دارویی تیروئید چشم

• کورتیکواستروئیدها (کورتون‌ها): این داروها با کاهش التهاب و تورم بافت‌های اطراف چشم ، موجب خاموش شدن التهاب فعال در بافت های کاسه چشم و جلوگیری از پیشرفت و آسیب بیشتر می گرددو گاهی بطور مختصر به بهبود علائمی مانند بیرون‌زدگی چشم، درد و دوبینی کمک می‌کنند و معمولاً در فاز فعال بیماری تجویز می‌شوند. پس از فروکش کردن التهاب فعال ، سایر اقدامات درمانی مانند دکمپرسیون اربیت یا جراحی استرابیسم یا جراحی پلک به ترتیب اولویت قابل انجام است.
• تپروتومومب (Teprotumumab): این داروی بیولوژیک با هدف قرار دادن مسیرهای التهابی مرتبط با بیماری تیروئید چشمی، می‌تواند باعث کاهش بیرون‌زدگی چشم و بهبود عملکرد بینایی در بیماران منتخب شود. البته این داروی مفید به تازگی تایید FDA را گرفته است و تزریق ۸ نوبت آن هزینه بسیار زیادی دارد و بعلت همین هزینه زیاد علیرغم تاثیر مفید آن ، هنوز متداول نشده است.
• مایکوفنولات موفتیل (Mycophenolate Mofetil)، آزاتیوپرین (Azathioprine)، ریتوکسی‌مب (Rituximab)، توکلیزومب (Tocilizumab): این داروها با تعدیل یا تضعیف پاسخ سیستم ایمنی، در برخی بیماران برای کنترل طولانی‌مدت التهاب ناشی از تیروئید چشمی بخصوص افرادی که با درمان کورتون پاسخ نگرفته اند و بیماری در حال پیشرفت است، کاربرد دارند و مصرف آنها با عوارض زیادی هست.
• قطره‌ها و ژل‌های اشک مصنوعی: این محصولات دارویی به کاهش خشکی، سوزش، قرمزی و احساس جسم خارجی در چشم کمک می‌کنند و بخشی مهم از درمان حمایتی محسوب می‌شوند.
• داروهای کنترل‌کننده اختلالات تیروئید: تنظیم سطح هورمون‌های تیروئید با داروهای مناسب، یکی از ارکان اصلی درمان است؛ زیرا کنترل بیماری زمینه‌ای می‌تواند از تشدید علائم چشمی جلوگیری کند.

درمان های بیولوژیکی برای تیروئید چشم

درمان بیولوژیک تیروئید چشمی نسل جدیدی از درمان‌های هدفمند است که برخلاف داروهای سنتی، مستقیماً مسیرهای ایمنی و التهابی مسئول بیماری را هدف قرار می‌دهد. این داروها معمولاً برای بیماران مبتلا به بیماری تیروئید چشمی متوسط تا شدید یا افرادی که به درمان‌های رایج پاسخ کافی نداده‌اند، در نظر گرفته می‌شوند.

انتخاب داروی بیولوژیک باید پس از ارزیابی دقیق توسط فوق تخصص چشم یا متخصص غدد انجام شود، زیرا نوع بیماری، شدت علائم، میزان بیرون‌زدگی چشم و وضعیت عمومی بیمار در انتخاب بهترین گزینه درمانی نقش مهمی دارند.

رادیوتراپی اربیتال

دیوتراپی اربیتال یکی از روش‌های غیرجراحی برای درمان التهاب فعال کاسه چشم در بیماری تیروئید چشمی است که با استفاده از دوزهای کنترل‌شده اشعه، التهاب و تورم بافت‌های پشت چشم را کاهش می‌دهد. این روش امروزه کاربرد نادری دارد.

درمان خانگی تیروئید چشم

• استفاده منظم از اشک مصنوعی: به کاهش خشکی، سوزش، خارش و احساس جسم خارجی در چشم کمک می‌کند و سطح چشم را مرطوب نگه می‌دارد.
• کمپرس سرد: قرار دادن کمپرس سرد روی پلک‌ها می‌تواند التهاب، قرمزی و تورم اطراف چشم را تا حدی کاهش دهد.
• بالا نگه داشتن سر هنگام خواب: خوابیدن با زاویه مناسب باعث کاهش تجمع مایعات در اطراف چشم و کمتر شدن پف صبحگاهی می‌شود.
• ترک سیگار: سیگار یکی از مهم‌ترین عوامل تشدیدکننده بیماری تیروئید چشمی است و ترک آن می‌تواند روند بیماری را بهبود بخشد.
• استفاده از عینک آفتابی: محافظت از چشم در برابر نور شدید، باد و گردوغبار به کاهش تحریک و ناراحتی چشمی کمک می‌کند.
• کنترل دقیق بیماری تیروئید: مصرف منظم داروهای تجویزشده و پیگیری وضعیت هورمون‌های تیروئید می‌تواند از تشدید علائم چشمی جلوگیری کند.
• کاهش مصرف نمک: محدود کردن نمک در رژیم غذایی به کاهش احتباس مایعات و تورم اطراف چشم کمک می‌کند.
• استراحت کافی و مدیریت استرس: خواب مناسب و کنترل استرس می‌تواند به بهبود وضعیت عمومی بدن و کاهش التهاب‌های مرتبط با بیماری‌های خودایمنی کمک کند.
• استفاده از عینک منشوری در صورت تجویز پزشک: در برخی بیماران، این عینک‌ها می‌توانند شدت دوبینی را کاهش داده و دید راحت‌تری ایجاد کنند.
• رعایت بهداشت چشم: پرهیز از مالش چشم‌ها و محافظت از آن‌ها در برابر عوامل محرک محیطی، به کاهش علائم و جلوگیری از آسیب بیشتر کمک می‌کند.

جراحی چشم برای درمان تیروئید چشم

1. جراحی دکمپرشن اربیت (Decompression): این جراحی فضای بیشتری در پشت چشم ایجاد کرده و فشار را کاهش می‌دهد.
2. جراحی عضلات چشم: اگر تیروئید چشم باعث دوبینی شدید شود، جراحی برای تنظیم عضلات چشم انجام می‌شود.
3. جراحی پلک: در مواردی که تورم یا افتادگی پلک وجود دارد، جراحی پلک می‌تواند کمک‌کننده باشد.

مراقبت‌های بعد از درمان بیماری تیروئید چشم

1. رعایت دقیق دستورات پزشک و مصرف داروها.
2. استفاده از عینک آفتابی برای محافظت از چشم‌ها.
3. پیگیری منظم با چشم‌پزشک و متخصص غدد.

این مراقبت‌ها به جلوگیری از بازگشت علائم کمک می‌کنند.

آیا تیروئید چشم منجر به نابینایی می‌شود؟

در موارد نادر، فشار زیاد روی عصب بینایی ممکن است منجر به نابینایی شود. با این حال، با درمان به‌موقع و مناسب، خطر نابینایی بسیار کم است. همکاری با پزشک متخصص برای مدیریت بیماری بسیار حیاتی است.

 در مورد بیماری تیروئید چشم این است که این اختلال یک بیماری خودایمنی است که با ایجاد التهاب در بافت‌های اطراف چشم همراه است. تیروئید چشم بیشتر در افرادی که بیماری‌های تیروئیدی مانند بیماری گریوز دارند مشاهده می‌شود و ممکن است باعث برآمدگی چشم‌ها، دوبینی و مشکلات دیگر شود. درمان به‌موقع و مناسب می‌تواند از بروز عوارض جدی مانند آسیب به عصب بینایی یا نابینایی جلوگیری کند. مراقبت‌های پزشکی منظم و تغییر سبک زندگی به ویژه پرهیز از سیگار می‌تواند در مدیریت این بیماری مؤثر باشد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

1. اگر دچار برآمدگی یا تغییر در ظاهر چشم‌ها شدید.
2. در صورت دوبینی یا کاهش بینایی ناگهانی.
3. اگر درد یا التهاب شدید در ناحیه چشم دارید که به درمان خانگی پاسخ نمی‌دهد.

تشخیص زودهنگام می‌تواند از عوارض جدی جلوگیری کند.