انسداد مجرای اشکی، وضعیتی است که بر تخلیه طبیعی اشک از چشم ها تأثیر می گذارد. این مشکل رایج میتواند باعث طیفی از علائم، از آبریزش چشم گرفته تا عفونتهای مکرر شود و میتواند افراد در هر سنی را تحت تاثیر قرار دهد. در این مقاله، علل، علائم و گزینههای درمانی بسته شدن مجرای چشم را بررسی میکنیم تا درک جامعی از این بیماری ارائه کنیم.
علل انسداد مجرای اشکی
انسداد مجرای اشکی یکی از اختلالات نسبتاً شایع چشمی است که موجب آبریزش مداوم چشم (اپیفورا)، چروک پوست پلک های بعلت مالش و خشک کردن مکرر اشک ،اختلال دید بعلت پراشکی ،درد و تورم در گوشه داخلی چشم، احساس سنگینی در گوشه داخلی چشم و گاهی عفونتهای مکرر و ترشحات چرکی و یا آبسه میشود.
این اختلال ممکن است مادرزادی باشد که البته در همان خردسالی شناخته و درمان میشود یا در طول زندگی بر اثر عوامل مختلفی بهصورت اکتسابی ایجاد شود.
در خانم ها شایعتر است و در کور موارد علتی برای آن پیدا نمی شود و علیرغم وجود تئوری های متعدد، هیچکدام ثابت نشده است .
برای درک بهتر علل شناخته شده انسداد، لازم است ابتدا مسیر جریان اشک و ساختارهای درگیر مانند سوراخهای اشکی در قسمت داخلی هر کدام از پلک ها (پونکتا)، کانالیکول اشکی، کیسه اشکی و مجرای نازولاکریمال را بشناسیم.
هرگونه تنگی یا انسداد در این مسیر میتواند منجر به داکریواستنوز (تنگی مجرای اشکی) یا داکریوسیستیت (عفونت کیسه اشکی) شود.
در ادامه، به مهمترین علل انسداد مجرای اشکی پرداخته میشود:
التهاب ملتحمه (ورم ملتحمه)
التهاب یا عفونت ملتحمه با بعضی عوامل ویروسی مانند ویروس تبخال یا ادنوویروس یکی از شایعترین عوامل تحریک و تورم در مسیر خروج اشک است.
موجب التهاب و قرمزی چشم و تورم در مسیر اشکی میشود.
تجمع سلولهای التهابی میتواند منجر به تورم در ناحیهی سوراخهای اشکی و کانالیکولها شود.
در نتیجه، عبور طبیعی اشک مختل شده و به مرور زمان، زمینه برای بروز تنگی مجرای نازولاکریمال فراهم میگردد.
استفاده مکرر و طولانی بعضی از انواع قطرههای چشمی حاوی مواد نگهدارنده نیز ممکن است باعث تحریک مزمن بافت مخاطی و تشدید انسداد شود.
سینوزیت (عفونت سینوسها)
ارتباط نزدیک مجرای اشکی با سینوسهای اطراف بینی باعث میشود که عفونتهای سینوسی مزمن یا سینوزیت حاد یکی از علل مهم انسداد مجرای نازولاکریمال باشند.
تورم مخاط بینی، تجمع ترشحات، و حتی تشکیل پولیپهای بینی میتوانند فشار خارجی بر مسیر اشکی وارد کرده و باعث تنگی یا بسته شدن دریچه هاسنر در انتهای مجرا شوند.
در این حالت، بیمار معمولاً از آبریزش مداوم، احساس پری در گوشه چشم و ترشحات چسبناک شکایت دارد.
تومورها (علل فشاری و انسدادی)
تشکیل تومورهای خوشخیم یا بدخیم در نواحی اطراف بینی، سینوسها یا خود کیسه اشکی میتواند با فشار مستقیم بر مسیر اشک، موجب انسداد آن شود.
در برخی موارد، تومورهای داخل کیسه اشکی یا کانال نازولاکریمال، تنگی تدریجی ایجاد کرده و منجر به بروز داکریوسیستیت مکرر میشوند.
تشخیص زودهنگام این نوع انسدادها اهمیت بالایی دارد، زیرا در صورت تأخیر ممکن است تومور به بافتهای مجاور گسترش یابد و درمان پیچیدهتری نیاز داشته باشد.
در این زمینه، دکتر رضا عرفانیان فوق تخصص مجاری اشکی و جراحیهای ترمیمی چشم با تکیه بر تجربه بالینی و بهرهگیری از تکنیکهای میکروسکوپی و اندوسکوپیک، در تشخیص و درمان انواع تومورهای کیسه اشکی و انسدادهای ناشی از آن نقش مؤثری ایفا میکند.
شما میتوانید درصورت نیاز به پزشک مراجعه کنید و بعد از صحبت با ایشان و تصمیم گیری نهایی، به درمان بپردازید.
تشخیص زودهنگام توسط پزشک متخصص، کلید اصلی حفظ سلامت بینایی و پیشگیری از عوارض غیرقابل بازگشت است.
شکستگی استخوان (تروما)
ترومای صورت یا شکستگی استخوانهای نازال و اطراف چشم از دیگر علل مهم انسداد مجرای اشکی هستند.
در اثر آسیبهای فیزیکی، ممکن است مجرای اشکی فشرده یا دچار انحراف ساختاری شود.
حتی پس از بهبود ظاهری، ایجاد بافت اسکار (جای زخم) در ناحیه آسیبدیده میتواند بهصورت مزمن مسیر اشک را مسدود کند.
این نوع انسدادها معمولاً بهصورت علل اکتسابی و در بزرگسالان مشاهده میشوند و در برخی موارد نیازمند جراحی بازسازی مجرای اشکی (داکریوسیستورینوستومی) هستند.
در بزرگسالان، علل اکتسابی مانند عفونتهای مزمن، تروما یا تومورها از دلایل اصلی انسداد محسوب میشوند.
نارسایی مادرزادی (نقص مادرزادی)
در نوزادان، انسداد مادرزادی مجرای اشکی یکی از شایعترین دلایل آبریزش چشم در بدو تولد است.
معمولاً علت آن باز نشدن دریچه هاسنر در انتهای مجرای نازولاکریمال میباشد.
اغلب این موارد با ماساژ منظم کیسه اشکی و رعایت بهداشت بهتدریج برطرف میشوند، اما در برخی نوزادان نیاز به سونداژ یا لاواژ مجرای اشکی وجود دارد.
چنانچه درمان در زمان مناسب انجام نشود، احتمال بروز عفونتهای مکرر کیسه اشکی (داکریوسیستیت) افزایش مییابد.
سندروم داون
کودکان مبتلا به سندروم داون بهدلیل ویژگیهای خاص آناتومیکی، از جمله تنگی مادرزادی مجرای نازولاکریمال و ضعف بافتهای نگهدارنده، بیشتر در معرض انسداد مجرای اشکی هستند.
در این بیماران، اشکریزی مداوم و عفونتهای چشمی مکرر شایع است و معمولاً نیاز به پیگیری تخصصی توسط چشمپزشک اطفال دارند.
بیشتر بخوانید: هزینه جراحی مجرای اشکی
علائم انسداد مجرای اشکی
این موضوع می تواند بسته به شدت انسداد و علت زمینه ای متفاوت باشد. این نشانه ها عبارتند از:
پارگی بیش از حد
یکی از بارزترین علائم، ریزش بیش از حد اشک است که در آن اشک به جای تخلیه طبیعی، روی صورت سرریز میشود.
عفونت های مکرر چشم
اشک های راکد زمینه ای را برای رشد باکتری ها ایجاد می کنند که منجر به عفونت های مکرر چشم از جمله ورم ملتحمه و داکریوسیستیت (عفونت کیسه اشکی) می شود.
قرمزی و تورم
انسداد مجرای اشک می تواند باعث قرمزی و تورم در گوشه داخلی چشم شود که گاهی با درد همراه است.
- ترشحات مخاطی: یک مجرای اشک مسدود شده ممکن است ترشحات چسبناک و مخاطی مانندی از چشم ایجاد کند که می تواند پوسته پوسته شود، به خصوص بعد از خواب.
- تاری دید: اشک بیش از حد می تواند بینایی را مختل کند و با تجمع اشک روی سطح چشم باعث تاری شود.
درد در گوشه داخلی چشم
در مواردی که مجرای اشک عفونی می شود، ممکن است درد و حساسیت در ناحیه بین چشم و بینی وجود داشته باشد.
تشخیص انسداد مجرای اشکی
این مورد معمولاً شامل معاینه جامع چشم توسط چشم پزشک یا متخصص چشم است. پزشک ممکن است چندین آزمایش را برای تأیید تشخیص و تعیین علت و شدت انسداد انجام دهد:
تست رنگ فلورسین انسداد مجرای اشکی
یک رنگ زرد در چشم قرار می گیرد تا نحوه تخلیه آن را مشاهده کند. اگر رنگ به درستی تخلیه نشود، این نشان دهنده انسداد مجرای اشک است.
آبیاری و کاوشگری
پزشک ممکن است به آرامی مجاری اشکی را با محلول نمکی شستشو دهد تا انسداد را بررسی کند. در برخی موارد، ممکن است از یک پروب نازک برای ارزیابی باز بودن مجاری استفاده شود.
تست های تصویربرداری
تکنیک های تصویربرداری مانند اشعه ایکس، سی تی اسکن یا اسکن MRI ممکن است برای تجسم مجاری اشکی و شناسایی هرگونه ناهنجاری ساختاری یا تومور استفاده شود.
گزینه های درمانی برای انسداد مجرای اشکی
درمان انسداد مجرای اشکی بسته به علت و شدت بیماری متفاوت است. در اینجا برخی از گزینه های رایج درمانی آورده شده است.
قطره چشم آنتی بیوتیک
اگر انسداد مجرای اشک منجر به عفونت شود، ممکن است قطره چشمی آنتی بیوتیک برای رفع عفونت تجویز شود. با این حال، این انسداد اساسی را برطرف نمی کند.
جراحی مجرای اشکی به روش آندوسکوپیک
جراحی مجرای اشکی به روش آندوسکوپیک یکی از روش هایی است که به از بین بردن بسته شدن مجرای چشم کمک زیادی میکند.
پروبینگ و اتساع
برای انسدادهای مداوم، به ویژه در نوزادان، روشی به نام پروب ممکن است انجام شود.
داکریوسیستورینوستومی (DCR):
داکریوسیستورینوستومی یک روش جراحی است که با اتصال مستقیم کیسه اشک به حفره بینی، یک مسیر تخلیه جدید برای اشک ایجاد می کند. این معمولاً برای بزرگسالان مبتلا به انسداد مزمن یا شدید مجرای اشکی توصیه می شود، به ویژه هنگامی که سایر درمان ها شکست خورده باشند.
استنت گذاری
ممکن است لوله ها یا استنت های کوچکی در مجاری اشک قرار داده شود تا آنها را باز نگه دارد و از تخلیه مناسب اطمینان حاصل شود. اینها معمولاً موقتی هستند و پس از رفع انسداد میتوان آنها را برداشت.
پرداختن به شرایط اساسی:
اگر بسته شدن مجرای چشم ناشی از یک بیماری زمینهای مانند تومور یا عفونت مزمن باشد، درمان آن شرایط برای رفع انسداد ضروری است.
نکات پیشگیری و مراقبت از خود
در حالی که نمی توان از برخی از علل انسداد مجرای اشکی پیشگیری کرد، برخی از اقدامات می تواند خطر ابتلا به این بیماری را کاهش دهد:
- رعایت بهداشت چشم: تمیز نگه داشتن چشم ها از عوامل تحریک کننده می تواند به جلوگیری از عفونت هایی که ممکن است منجر به انسداد مجرای اشک شوند کمک کند.
- جلوگیری از ضربه به صورت و محافظت از صورت در برابر آسیب، به ویژه در طول فعالیت های پرخطر، می تواند به جلوگیری از انسداد مجرای اشک ناشی از ضربه کمک کند.
- مدیریت آلرژی: آلرژی می تواند به التهاب و عفونت در مجاری اشکی منجر شود، بنابراین مدیریت واکنش های آلرژیک مهم است.
نتیجه گیری
انسداد مجرای اشکی وضعیتی است که در صورت عدم درمان می تواند باعث ناراحتی قابل توجهی شود. خوشبختانه، با طیف وسیعی از گزینه های درمانی موجود، اکثر موارد را می توان به طور موثر مدیریت یا حل کرد. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان علائم را تجربه میکنید، ضروری است که برای تعیین بهترین اقدام به دنبال مشاوره پزشکی باشید. با تشخیص و درمان مناسب، افراد می توانند از علائم رهایی یافته و از عوارض بعدی جلوگیری کنند.
