بیرون زدگی چشم از حدقه؛ نشانه‌هایی که نباید نادیده گرفت

بیرون زدگی چشم از حدقه (کاسه چشم) یک بیماری نیست، اما از علائم وجود بیماری‌ دیگر است. اگر بیرون زدگی یک یا هر دو چشم را دارید و به سراغ درمان آن هستید، با ما همراه باشید.

بیرون زدگی چشم از حدقه چیست؟

بیرون زدگی چشم از حدقه در علم پزشکی به نام اگزوفتالموس(اگر بعلت بیماری تیروئیدباشد) و یا پروپتوز (اگر به دلیلی غیر از تیروئید باشد) شناخته می‌شود. شایع ترین علت بیرون زدگی چشم ازکاسه چشم به دلیل، اختلالات تیروئیدی است. سایر علل بیرون زدگی چشم: التهابات حاد و مزمن اربیت، تومور های داخل کاسه چشم یا گسترش توده های سینوس های بینی اطراف چشم می باشند. در بیماری تیروئید چشمی این پدیده ناشی از افزایش حجم بافت داخل حدقه یا عضلات و چربی چشم می‌باشد.

در بیماری گریوز، سیستم ایمنی بدن به بافت‌های اطراف چشم حمله می‌کند و باعث تورم عضلات و بافت‌های چربی می‌شود که در نتیجه چشم به بیرون می‌زند. در برخی موارد، نقص در سیستم عصبی یا عفونت‌های شدید نیز می‌تواند منجر به این مشکل شودکه البته علایم التهابی وجه غالب تابلوی بیماری می باشد.

بیشتر بخوانید: جراحی نسداد مجرای اشکی

عوارض بیرون زدگی چشم از حدقه چیست؟

اگر بیرون زدگی چشم از حدقه را درمان نکنید، باعث خشک شدن قرنیه به‌ دلیل قرار نگرفتن کامل پلک‌ها روی چشم می‌شود، که در نهایت منجر به کراتوپاتی اکسپوژر (exposure keratopathy) می‌گردد. این خشکی شدید قرنیه موجب عفونت و زخم قرنیه و در نهایت آسیب به بینایی می‌باشد.

همچنین ممکن است فشردگی عصب بینایی (optic nerve compression) رخ دهد که خطر کاهش دائمی بینایی را به‌دنبال دارد. افزایش فشار روی عضلات خارج‌چشمی نیز می‌تواند باعث دوبینی (دیپلوپی) و اختلال در حرکات چشم شود. به ندرت فشار به شریان افتالمیک عصب چشم وارد می‌شود، این فشار ممکن است باعث نابینایی گردد.
در موارد مزمن، تحلیل ساختارهای چشمی و عوارض روانی ناشی از تغییر چهره نیز ممکن است ایجاد شود.

درمان بیرون زدگی چشم از حدقه چیست؟

درمان بیرون‌زدگی چشم از حدقه (اِکزوفتالمی) به علت زمینه‌ای آن بستگی دارد و رویکردی چندوجهی می‌طلبد. در موارد ناشی از بیماری گریوز، ابتدا کنترل تیروئید با داروهای ضد تیروئید، ید رادیواکتیو یا جراحی ضروری است. در مراحل فعال بیماری، کورتیکواستروئیدهای سیستمیک، ایمونوتراپی (مانند توسیلیزومب یا ریتوکسیماب) و یا پالس‌تراپی می‌توانند التهاب را کاهش دهند. در موارد شدید یا مزمن، جراحی کاهش فشار اوربیتال (orbital decompression surgery) برای افزایش فضای حدقه و بازگرداندن چشم به موقعیت طبیعی انجام می‌شود. در صورت آسیب قرنیه، اقدامات محافظت از قرنیه مانند اشک مصنوعی، استفاده از محافظ چشم یا عینک آفتابی نیز ضروری است. طبق تشخیص متخصص ممکن است به جراحی پلک و یا جراحی عضله چشم نیاز شود.

از موارد درمانی که می‌توان اشاره کرد: استفاده از داروها‌ی کاهش ایمنی بدن و بلاک شدن برخی آنتی بادی‌ها در کنار استفاده از کورتیکواستروئیدها است.

بیشتر بخوانید: عمل بلفاروپلاستی پلک پایین

جراحی بیرون زدگی چشم از حدقه چگونه انجام می‌شود؟

جراحی بیرون‌زدگی چشم از حدقه، که به آن جراحی دِکمپرِسیون اوربیتال (orbital decompression surgery) گفته می‌شود. این جراحی با هدف افزایش حجم فضای حدقه و کاهش فشار روی محتویات چشم انجام می‌گردد. در این روش جراح با برداشتن بخشی از دیواره‌های استخوانی حدقه (معمولا دیواره داخلی، تحتانی یا گاهی خارجی)، فضای بیشتری برای عقب‌نشینی کره چشم ایجاد می‌کند. در برخی موارد، چربی‌های اضافی داخل حدقه نیز برداشته شده تا فشار کاهش یابد. این جراحی به‌ طور معمول تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود. بسته به شدت بیرون‌زدگی و علت زمینه‌ای، ممکن است ترکیبی از برداشت استخوان و چربی صورت گیرد. تکنیک‌های آندوسکوپیک از طریق سینوس‌ها نیز در موارد خاص به‌کار می‌روند و مزیت آن‌ها کاهش اسکار و دوران نقاهت کوتاه‌تر است.

سوالات
آیا بیرون‌ زدگی چشم می‌تواند باعث نابینایی شود؟
بله، در موارد شدید افزایش فشار داخل حدقه ممکن است به فشردگی عصب بینایی منجر شود. این وضعیت می‌تواند کاهش دید یا حتی نابینایی دائمی ایجاد کند، به‌ ویژه اگر درمان به‌ موقع انجام نشود.

چگونه بیرون‌ زدگی چشم تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص با معاینه بالینی آغاز می‌شود و با تصویربرداری دقیق مانند CT یا MRI از اوربیت تکمیل می‌گردد. این روش‌ها به‌ وضوح تغییرات عضلات و چربی و یا ساختارهای حدقه‌ای را نشان می‌دهند و به افتراق علل کمک می‌کنند.

آیا بیرون‌ زدگی چشم قابل درمان است؟
بله، بسته به علت‌های زمینه‌ای درمان ممکن است شامل داروهای ضدالتهاب، کنترل بیماری تیروئیدی، درمان‌های بیولوژیک یا جراحی دکمپریشن باشد. درمان‌ها معمولا چند مرحله‌ای است و بین‌ چند رشته‌ تخصص چشم‌ پزشکی، غدد، جراحی می‌باشد.

آیا بیرون‌ زدگی چشم با جراحی کاملا برطرف می‌شود؟
جراحی دکمپرشن اربیتال می‌تواند موقعیت چشم را به‌ طور قابل‌ توجهی اصلاح کند، اما موفقیت کامل به شدت بیماری، مدت زمان درگیری و پاسخ به درمان‌های قبلی بستگی دارد. گاهی برای بهبود کامل ظاهر و عملکرد چشم، نیاز به جراحی‌های تکمیلی مانند: اصلاح پلک یا عضلات حرکتی چشم است.

آیا بیرون‌ زدگی چشم در کودکان هم رخ می‌دهد؟
بله، هرچند بیرون‌ زدگی چشم بیشتر در بزرگسالان دیده می‌شود، اما در کودکان نیز می‌تواند رخ دهد. علت آن در کودکان معمولا متفاوت‌ است و شامل تومورهای اوربیتال (مانند رابدومیوسارکوما)، عفونت‌های شدید (سلولیت اوربیتال)، یا ناهنجاری‌های مادرزادی هستند. تشخیص سریع و درمان فوری در این گروه سنی حیاتی است، زیرا بافت‌های در حال رشد به‌شدت نسبت به آسیب فشاری حساس هستند و خطر اختلال بینایی دائمی وجود دارد.

نتیجه گیری
بیرون‌زدگی چشم از حدقه (اگزوفتالمی) نه‌ تنها یک تظاهر بالینی از اختلالات سیستمیک مانند بیماری گریوز است، بلکه می‌تواند پیامدهای عملکردی و زیبایی‌ شناختی قابل‌ توجهی داشته باشد. اهمیت این عارضه در آن است که ممکن است به آسیب قرنیه، اختلال بینایی، و فشردگی عصب بینایی منجر شود، که در صورت عدم درمان به‌ موقع، عوارض برگشت‌ ناپذیر ایجاد می‌کند. تشخیص زودهنگام، ارزیابی علت زمینه‌ای و انتخاب درمان مناسب اعم از: دارویی ، درمان ایمنی‌ یا جراحی دکمپرشن نقش کلیدی در حفظ عملکرد بینایی و بهبود کیفیت زندگی بیمار دارند.