آناتومی؛ جایگاه دقیق اپیتلیوم رنگدانهای کجاست؟
اپتلیوم رنگدانه شبکیه (RPE) به صورت ساندویچی بین مشیمیه و گیرنده های نوری قرار دارد و روی غشای بروک (Bruch’s membrane) نشسته است. این لایه از پایین به منبع خون و از بالا به سگمنت های خارجی گیرنده های نوری در فضای زیر شبکیه متصل و شبیه می باشد که این موقعیت به ویژه در قسمت لکه زرد برای پایداری عملکرد طبیعی بینایی حیاتی می باشد.
وظایف حیاتی RPE؛ چرا این لایه قلب تپنده شبکیه است؟
وظیفه حیاتی این بخش را می توان در پنج محور خلاصه کرد: ایجاد سد خونی شبکیه، انتقال مواد مغذی از مشیمیه به گیرنده ها و مشارکت فعال در چرخه بینایی و متابولیسم ویتامینA. این لایه با انجام فاگوسیتوز دیسک های قدیمی سگمنت های خارجی را می خورد و از جمع شدن مواد زائد جلوگیری می کند همچنین وجود ملانین هم برای جذب نور اضافی و عملکرد پمپ های یونی برای حفظ تعادل محیط شبکیه RPE را به قلب تپنده این بافت تبدیل می کند.
بیماریهای مرتبط با آسیب اپیتلیوم رنگدانهای
با پیری یا مرگ سلولی (Apoptosis) اپتیلیوم رنگدانه ای مواد مثل لیپوفوشین و دروزن زیر RPE تجمع پیدا می کنند و زمینه ساز بیماری هایی از جمله دژنراسیون ماکولا (AMD) و آتروفی جغرافیایی می شوند و در مراحل پیشرفته تر تخریب این لایه می تواند به اختلالات شدیدی مانند رتینیت پیگمانتوزا یا حتی جداشدگی شبکیه و افت غیرقابل برگشت بینایی منجر شود. در افراد مبتلا به بیماری ارثی و مادرزادی آلبینیسم یا زالی که در آنها رنگدانه تشکیل نمی شود، مشکل در همین لایه می باشد که فاقد رنگدانه بوده و منجر به ناکارآمدی شبکیه و کاهش دید در این افراد است.
روشهای تشخیص و چشمانداز درمان
امروزه با روش هایی مثل تصویربرداری OCT و اتوفلورانس می توان سلامت اپتلیوم رنگدانه ای را با دقت بالا ارزیابی و آسیب های زودرس را شناسایی کرد که در حوزه درمان نیز رویکردهای نوینی مانند تزریق داخل چشمی، پیوند RPE و تحقیقات مبتنی بر سلول های بنیادی چشم انداز امیدوارکننده ای برای حفظ یا بازگرداندن بینایی ایجاد کرده است.
سوالات متداول (FAQ)
در این بخش دکتر رضا عرفانیان سلیم به سوالات متداول شما عزیزان در این مورد می پردازد.
آیا آسیب به اپیتلیوم رنگدانهای قابل درمان است؟
در بیشتر موارد، آسیب RPE به طور کامل قابل بازگشت نیست، اما با تشخیص زودهنگام می توان روند بیماری را کنترل یا کند کرد، درمانهای نوین هدفشان حفظ سلول های باقی مانده و جلوگیری از پیشرفت آسیب می باشد.
نقش ملانین در اپیتلیوم رنگدانهای چیست؟
ملانین با جذب نور اضافی مانع بازتاب آن در شبکیه می شود و کیفیت تصویر را افزایش می دهد و همچنین این رنگدانه نقش محافظتی در برابر آسیب نوری و اکسیداتیو خواهد داشت.
