استرابیسم یا انحراف چشم که در زبان عامیانه خودمان به آن لوچی هم گفته می شود وضعیتی است که در آن هماهنگی عضلات چشم ها دچار اختلال می شود و چشم ها نمی توانند همزمان به یک نقطه نگاه کنند که این مشکل تنها یک دغدغه ظاهری نیست و می تواند سلامت بینایی و دید دوچشمی فرد را به طور جدی تحت تاثیر قرار دهد و به همین علت مراجعه به یک متخصص چشم پزشک و شناخت علائم اولیه، اولین گام برای پیشگیری از عوارض طولانی مدت است.
انحراف چشم یا استرابیسم چیست و چگونه اتفاق میافتد؟
استرابیسم زمانی رخ می دهد که تعادل میان شش عضله خارج چشمی که وظیفه نگه داشتن و حرکت چشم ها را بر عهده دارند به طور صحیح حفظ نشود و این عضلات مانند طناب هایی ظریف، چشم را در مسیر صحیح هدایت می کنند و هرگونه اختلال در سیگنال های مغزی یا اعصاب جمجمه ای باعث ناهماهنگی در فوکوس کردن و هم راستایی چشم ها می شود که در نتیجه مغز قادر به هماهنگ سازی دقیق حرکات چشمها نخواهد بود و انحراف به صورت ظاهری یا عملکردی در فرد بروز می کند.
علائم و نشانههای هشداردهنده انحراف چشم
استرابیسم همیشه با کج بودن واضح چشم ها همراه نیست و در بسیاری از افراد، علائم پنهان تری دارد که اغلب نادیده گرفته می شوند. مهم ترین نشانه های هشداردهنده عبارتاند از:
- دوبینی (Diplopia) به ویژه هنگام مطالعه یا خستگی
- کاهش درک عمق یا اختلال در دید سه بعدی (Stereopsis)
- بستن ناخودآگاه یک چشم در نور آفتاب یا هنگام تمرکز
- کج گرفتن سر یا چرخاندن غیرطبیعی گردن برای واضح تر دیدن
- سردردهای مکرر و احساس خستگی یا فشار در چشم ها
- عدم تقارن بازتاب نور در مردمک ها هنگام نگاه مستقیم
- برخورد مکرر با اشیاء یا ضعف در تخمین فاصله ها
تداوم این علائم می تواند نشان دهنده اختلال در هماهنگی چشم ها و سیگنال های بینایی باشد و در صورت بی توجهی، به مشکلات جدی تری در سلامت بینایی منجر شود و تشخیص زودهنگام توسط چشم پزشک نقش مهمی در پیشگیری از پیشرفت استرابیسم خواهد داشت.
انواع انحراف چشم
استرابیسم بر اساس جهت انحراف، سن بروز و الگوی درگیری عضلات چشم به انواع مختلفی تقسیم می شود و شناخت دقیق این دسته بندی ها به تشخیص صحیح و انتخاب روش درمانی مناسب کمک کننده است که در ادامه به انواع انحراف چشم می پردازیم:
ایزوتروپی (انحراف به داخل):
ایزوتروپی یا انحراف چشم به داخل، شایع ترین نوع استرابیسم به ویژه در کودکان محسوب می شود و در بیشتر موارد با دوربینی شدید همراه است و در نوع تطابقی مغز برای فوکوس بهتر چشم ها بیش از حد آنها را به داخل می کشد که معمولا با عینک طبی قابل کنترل می باشد و همچنین تشخیص زودهنگام این نوع نقش مهمی در حفظ دید دوچشمی دارد.
اگزوتروپی (انحراف به خارج):
اگزوتروپی به حالتی گفته می شود که یکی از چشم ها به سمت خارج منحرف می شود و اغلب به صورت انحراف چشم متناوب مشخص می شود که در این حالت، انحراف ممکن است هنگام خستگی، نگاه به دور یا تمرکز طولانی مدت بیشتر بروز کند که بسیاری از بیماران در مراحل اولیه متوجه مشکل نمی شوند، اما به مرور علائمی مانند خستگی چشم و دوبینی ظاهر می شود.
انحراف چشم نوزادان (حقیقی و کاذب):
انحراف چشم در نوزادان می تواند واقعی یا کاذب باشد. استرابیسم کاذب معمولا به دلیل پهنی پل بینی یا چین های پوستی اطراف چشم بروز می کند که در این حالت، چشم ها سالم هستند و با رشد و تکامل ظاهر انحراف به طور طبیعی برطرف خواهد شد و نیازی به درمان خاصی ندارد اما انحراف مادرزادی واقعی نیازمند بررسی دقیق پزشک برای جلوگیری از اختلال بینایی در آینده می باشد.
علت انحراف چشم چیست؟ (چرا چشمها لوچ میشوند؟)
دلایل بروز انحراف چشم بسته به سن فرد متفاوت است و به طور کلی می توان آن را به دو گروه اصلی در کودکان و بزرگسالان تقسیم کرد که شناخت علت زمینه ای، نقش تعیین کننده ای در انتخاب مسیر درمان افراد خواهد داشت.
علت انحراف چشم در کودکان
انحراف چشم در کودکان اغلب به دلایل مادرزادی، ژنتیک یا اختلال در تکامل سیستم بینایی ایجاد می شود و معمولا با دوربینی اصلاح نشده یا سابقه خانوادگی ارتباط دارد تشخیص زودهنگام نقش مهمی در پیشگیری از تنبلی چشم و اختلال دید دوچشمی دارد.
علت انحراف چشم در بزرگسالان
انحراف چشم در بزرگسالان معمولا اکتسابی است و به دنبال بیماری هایی از جمله سکته مغزی، دیابت، تیروئید چشمی یا ضربه به سر و چشم ایجاد می شود و بروز ناگهانی لوچی در این سنین می تواند هشدار یک مشکل عصبی جدی باشد و حتما نیاز به بررسی فوری دارد.
تشخیص انحراف چشم چگونه انجام میشود؟
تشخیص استرابیسم یک فرآیند ساده، بدون درد و کاملا ایمن می باشد که توسط چشم پزشک یا اپتومتریست انجام می شود و جای هیچ نگرانی نیست در این معاینه از تست هایی مانند کاور تست و تست هیرشبرگ برای بررسی هم راستایی چشم ها و اندازه گیری زاویه انحراف استفاده می شود و در صورت نیاز نمره چشم، دید سه بعدی و شبکیه نیز بررسی می شود که گاهی با استفاده از قطره گشاد کننده مردمک، ارزیابی دقیق تری انجام می شود تا بهترین تصمیم درمانی از جانب پزشک گرفته شود.
روشهای درمان انحراف چشم (از عینک تا جراحی)
درمان انحراف چشم بسته به سن بیمار، شدت انحراف و علت زمینهای آن انتخاب میشود و معمولاً از روشهای سادهتر آغاز شده و در صورت نیاز به گزینههای پیشرفتهتر میرسد. انتخاب مسیر درمانی صحیح میتواند از پیشرفت اختلالات بینایی جلوگیری کند.
عینک و لنزهای منشوری (Prism):
در مواردی مانند ایزوتروپی تطابقی، اصلاح عیوب انکساری با عینک طبی باعث کاهش یا رفع استرابیسم می شود که لنزهای منشوری با هدایت صحیح نور به شبکیه، فشار روی عضلات چشم را کم می کند و به هم راستایی بهتر چشم های افراد کمک می کند.
ورزشهای چشمی (ویژن تراپی):
ویژن تراپی یا تمرین های ارتوپتیک برای انحراف های خفیف و نارسایی تقارب کاربرد دارد و با تقویت هماهنگی عضلات چشم، عملکرد دید دوچشمی را بهبود میبخشد همچنین این روش به صورت برنامه ریزی شده و تحت نظر متخصص انجام می پذیرد.
تزریق بوتاکس:
تزریق سم بوتولینوم در برخی موارد به عنوان یک روش موقت یا تشخیصی برای شل کردن عضلات بیش فعال چشم استفاده می شود که می تواند در بیماران خاص یا افرادی که کاندیدای جراحی نیستند، نتایج قابل قبولی بروز کند.
درمان تنبلی چشم (پچینگ):
در کودکان مبتلا به استرابیسم، درمان تنبلی چشم با پچ چشم یا بستن چشم سالم اهمیت حیاتی دارد اصلاح تنبلی چشم باید پیش از جراحی انحراف انجام شود تا مغز بتواند از هر دو چشم به طور موثر استفاده کند تا نتیجه درمان پایدارتر باشد.
جراحی انحراف چشم چگونه است؟ (عمل استرابیسم)
در جراحی استرابیسم، چشم پزشک با ایجاد برش های بسیار ظریف روی عضلات چشم موقعیت آن ها را با تضعیف یا تقویت عضله اصلاح می کند و در برخی موارد از بخیه قابل تنظیم برای دقت بیشتر استفاده می شود. این عمل اغلب به صورت جراحی سرپایی و با بیهوشی عمومی انجام می شود. کم خطر است و قرمزی یا ناراحتی خفیف پس از عمل طی دوره نقاهت کوتاه برطرف می شود.
بهترین سن برای عمل انحراف چشم چه زمانی است؟
علارغم باور های موجود درمورد بهترین سن برای عمل انحراف چشم، بزرگ تر شدن کودک می تواند به تکامل بینایی و دید سه بعدی آسیب بزند زیرا سنین ابتدایی زندگی که سن طلایی درمان است و زمان بیشترین پلاستیسیته مغز می باشد اما با این حال، در بزرگسالان نیز هیچ وقت برای جراحی انحراف چشم دیر نیست و حتی در سنین بالا می توانند به بهبود عملکرد بینایی و اصلاح ظاهر چشم ها دست پیدا کنند.
عوارض درمان نکردن انحراف چشم و تاثیر بر سلامتی
عدم درمان انحراف چشم می تواند به تنبلی چشم دائمی (آمبلیوپی)، از دست رفتن همیشگی دید سه بعدی و کاهش غیرقابل بازگشت کیفیت بینایی منجر شود اما علاوه بر این، کودکان و حتی بزرگسالان ممکن است با مشکلات روانی و اجتماعی، افت اعتماد به نفس و محدودیت هایی مانند دشواری در رانندگی یا انجام فعالیت های دقیق مواجه شوند.
سوالات متداول درباره بیماری انحراف چشم (FAQ)
در ادامه به سوالاتی که در مطب دکتر رضا عرفانیان سلیم پرسیده می شود می پردازیم:
آیا انحراف چشم با لیزر درمان میشود؟
خیر، لیزر برای اصلاح عیوب انکساری و حذف نیاز به عینک است و نمیتواند انحراف چشم را درمان کند.
هزینه عمل انحراف چشم چقدر است؟
هزینه جراحی به بیمارستان، نوع بیهوشی، تجهیزات مورد استفاده و پوشش بیمه ای بستگی دارد و می تواند متفاوت باشد.
آیا امکان بازگشت انحراف چشم بعد از عمل وجود دارد؟
بله، در برخی موارد انحراف ممکن است بازگردد، اما درصد آن کم بوده و با پیگیری بعد از عمل قابل کنترل است.
آیا استرابیسم ارثی است؟
بله، ژنتیک و سابقه خانوادگی نقش مهمی در بروز انحراف چشم دارند، به ویژه در کودکان.
